Rassewette mag eindig, rassepolitiek sal bly

In Suid-Afrika woed daar tans ’n hewige debat oor die toekoms van rassewette soos Swart Ekonomiese Bemagtiging (SEB). Solidariteit en ander organisasies wys op die groeiende openbare weerstand teen hierdie beleide en doen ’n beroep op die regering om hulle stelselmatig uit te faseer.

Tog skuil daar ’n gevaarlike naïwiteit in die aanname — veral onder hoofstroommediahuise — dat die regering eenvoudig sal berus by die afskaffing van SEB. Die werklikheid is dat die ANC se diep ideologiese verbintenis en strewe na politieke oorlewing hulle sal dryf om nuwe vorme van rasse-voorkeur en ingryping te skep, selfs al verander die benaming of verpakking daarvan. Om te glo dat die afskaffing van SEB ook ’n einde aan rassepolitiek in Suid-Afrika sal bring, is om die volgehoue mag van ideologie en die sluimerende dinamiek van magspolitiek gevaarlik te onderskat.

Selfs al sou die bestaande raswette, soos SEB, afgeskaf word, beteken dit nie noodwendig dat die regering sy ideologiese strewe na sogenaamde “transformasie” sal prysgee nie. Inteendeel, daar is sterk rede om te glo dat nuwe meganismes eenvoudig die plek van die oues sal inneem. En soos die geskiedenis leer, is ’n gekweste buffel die gevaarlikste. Hoe meer die regering se magsbasis verswak, hoe meer desperaat en vindingryk sal hulle waarskynlik raak in hul pogings om rasse-ideologie in nuwe vorme voort te sit.

Hier is waarom:

• Politieke oorlewing: Die ANC en ander regeringspartye het oor dekades hul legitimiteit gevestig op die narratief van “historiese ongelykhede regstel”. Hierdie narratief is só diep geranker in hul ideologiese fondament dat dit onwaarskynlik is dat hulle dit ooit werklik sal laat vaar — selfs al verander die vorm, sal die kern dieselfde bly.
• Alternatiewe beleid: In plaas van SEB kan die regering nuwe programme instel, soos “gemeenskapsontwikkelingsprojekte”, “transformasiefondse” of “ekonomiese regverdigheidsinisiatiewe”, wat steeds rassekriteria agter die skerms toepas sonder om dit openlik as “rassewette” te benoem.
• Internasionale druk: Sommige internasionale organisasies en regerings beskou regstellende aksie steeds as moreel geregverdig. Dit kan die Suid-Afrikaanse regering aanmoedig om eerder sy beleid onder ’n nuwe naam en met subtiele aanpassings voort te sit, eerder as om dit werklik af te skaf.
• Instellings en fondse: Selfs al sou die wetgewing verander, is dit waarskynlik dat bestaande instellings — soos die BEE-kommissie en die Nasionale Transformasiefonds — eenvoudig herstruktureer sal word om nuwe vorme van bevoordeling en rasse-voorkeur te administreer onder ’n ander vaandel.
• Naïewe verwagting: Hoofstroommediahuise is naïef om te glo dat ’n paar peilings en ’n verskuiwing in openbare sentiment alleen die regering sal dwing om die werklikheid van rassepolitiek prys te gee. Hierdie instellings verstaan klaarblyklik nie die diepte van die regering se ideologiese verbintenis tot transformasie nie — en onderskat gevaarlik die regime se vermoë en bereidwilligheid om nuwe maniere te vind om hul projekte voort te sit.

Selfs al sou die huidige rassewette tot ’n einde kom, sal die regering waarskynlik steeds nuwe weë vind om rasse-ingryping en bevoordeling voort te sit. Sonder ’n diepgaande ideologiese omkeer sal die gees van rassewetgewing eenvoudig oorleef, maar vermom in nuwe name, strukture en beleidsraamwerke. Die stryd teen rassepolitiek eindig dus nie met die afskaffing van SEB nie; dit begin eers werklik wanneer die onderliggende denke onherroeplik verander word.

Daarom moet ons waaksaam bly, nie net teen wette wat oppervlakkig verander nie, maar teen die stille voortbestaan van dieselfde ideologie in ’n nuwe gedaante.

Die prys van vryheid is, en sal altyd wees, ewige waaksaamheid.