Boererate: Ouma se apteek op die kombuistafel

Daar was ’n tyd toe elke huis sy eie “dokter” gehad het, met die naam van Ouma. Lank voor Google, klinieke om elke hoek en ’n pil vir elke pyn, het boere-families staatgemaak op boererate.

Party werk nog verbasend goed. Ander… wel, dit bou karakter.

Vryheid Media deel hierdie artikel bloot as ’n kultuur- en erfenisstuk oor ou boererate en volkswyshede wat van geslag tot geslag oorgedra is. Dit is nie bedoel as mediese raad of ’n aanmoediging om enige van hierdie praktyke vandag toe te pas nie. Die inhoud word slegs vir historiese, kulturele en vermaakdoeleindes aangebied en dien as `n kykie in hoe mense destyds plan gemaak het met wat hulle gehad het.

1 .Knoffel, heuning en ’n bietjie moed

As jy verkoue gehad het, was die oplossing nie ’n stroop uit ’n bottel nie, maar knoffel en heuning. Sterk, branderig en beslis nie vir sagte siele nie, maar glo goed vir die bors. Vandag weet ons heuning help vir ’n seer keel, so Ouma was darem nie heeltemal van koers af nie.

2. “Vicks” en ’n wolkombers

Wanneer iemand begin hoes het, was die plan eenvoudig: smeer die bors dik, trek warm aan en sweet dit uit. Die idee was om die liggaam ’n kans te gee om self die stryd aan te pak. Of dit nou medies korrek is weet ons nie, maar die warmte en rus het beslis sy deel gedoen.

3. Soutwater vir alles

Seer keel? Spoel met soutwater. Wond? Was met soutwater. Selfs ’n tandpyn het soms ’n soutwaterbehandeling gekry. Dit was die goedkoopste ontsmetmiddel op die plaas, en dit werk steeds verrassend goed.

4. Warm melk voor slaaptyd

Kon jy nie slaap nie, was die oplossing nie ’n skerm of ’n app nie, maar ’n beker warm melk. Eenvoudig, troostend en ’n sagte herinnering dat die beste medisyne soms net rus is

Die meer “ongewone” boererate was soos volg:

Daar is die wat vandag nog mense se wenkbroue laat lig, daardie ou raad wat jy net op ’n plaas, by ’n ou tannie se kombuistafel of tussen ’n koppie tee en ’n bord beskuit sou hoor. Dis die tipe planne waar jy half wonder of dit medisyne, bygeloof of sommer net stout plaasgrappe was, maar niemand het dit ooit bevraagteken nie, want “dit het nog altyd so gewerk”. Party klink vandag effens wild, ander laat jou lag, maar almal dra daardie kenmerkende stempel van mense wat moes plan maak lank voordat daar ’n apteek op elke hoek was.

1. ’n Ui in die kamer vir siektes

Party het geglo ’n oopgesnyde ui trek kieme uit die lug en beskerm die huis teen siekte. Of dit werklik werk is onseker, maar die reuk alleen kon seker enige virus laat vlug.

2. Rou eier vir ’n babelaas

Na ’n dorpsdans of troue was die oggend se raad eenvoudig: sluk ’n rou eier. Proteïen, sê hulle. Moed, sê ander.

3. Tabak op ’n bysteek

Nat tabak is glo op ’n bysteek gesit om die pyn te trek. Vandag sal meeste mense eerder ’n ysblokkie kies, maar destyds was dit wat beskikbaar was.

4. Brandewyn en wolkouse teen koors

Die plan was om die voete met brandewyn te vryf, wolkouse aan te trek en te gaan slaap. Die bedoeling: om die liggaam warm te hou en die koors “uit te sweet”. Selfs al het dit nie die siekte genees nie, het dit beslis gehelp om vinniger aan die slaap te raak.

5. Gebrande roosterbrood teen maagprobleme

Swart gebrande brood is glo geëet om ’n omgekrapte maag te kalmeer. Die idee was dat dit die slegte goed “absorbeer”. Nie lekker nie, maar glo effektief genoeg dat mense dit weer en weer probeer het.

6. Paraffien teen luise (ja, regtig)

In ou dae is ’n klein bietjie paraffien glo gebruik in ’n poging om kopluise hok te slaan. Vandag sal enige ma jou blitsig keer, maar dit wys net hoe ver mense bereid was om te gaan om ’n lastige probleem te stuit met wat ook al byderhand was

7. Wortelsap vir nagsig

Daar is geglo baie wortels of wortelsap sal jou oë “skerper maak” in die donker. Of dit jou werklik soos ’n uil laat sien het, is debatteerbaar, maar niemand kon kla oor ekstra groente nie.

Meer as net planne, dis ’n leefwyse!

Boererate vertel ’n groter storie. Dit wys hoe mense selfstandig moes wees, hoe kennis oorgedra is, en hoe ’n gemeenskap mekaar gehelp het om deur moeilike tye te kom.

Dis nie altyd wetenskaplik nie. Dis nie altyd mooi nie. Maar dis eg.

En julle? Watter boererate gebruik julle nog by die huis? Is daar ’n ou plan van Ouma of Oupa wat steeds werk wanneer iemand siek is of iets pla?